درخت مرموز تهران کجاست؟

حسن حسن زاده| در زمان های قدیم که خبری از ابزار پیشرفته کشاورزی نبود، کشاورزی در زمین های صخره ای و کوهستانی شمیران به یک گاو نر و یک پیرمرد نیاز داشت. اما گاهی زمین چنان سخت و سنگلاخ می شد که شخم زن و مردم باستان آن را نمی ساختند و شخم زدن زمین نیازمند ابزاری مرموز بود; چیزی اسطوره ای که طبیعت به مردم شمیران داده است تا زمین های سخت را نرم کنند و برای امرار معاش بذر بکارند.

در گفت‌وگو با داریوش شهبازی، کارشناس و تاریخ‌دان، راز نهفته در سینه درخت داغداگان را که روزگاری کارکنان کشاورزان شمیرانی بود، کشف کردیم.

سنگ صبور روزهای سخت

یافتن درخت عزا یا درخت «تا» در کوچه‌های شمیران، مانند قصه‌های اسرارآمیز و اسطوره‌های کهن که امروزه در دنیای مدرن رها شده‌اند، کار آسانی نیست.

با این حال هنوز هم می توان در کوچه های اوین و درکه، در کوچه های اراج و حتی در میان درختان انبوه پارک قیطریه که از گزند برج ها جان سالم به در بردند، چندین درخت برگریز پیدا کرد. هر چند چشم رهگذران همیشه معطوف به چنارهای بلند شمیران است که شهر را به تصویر تبدیل می کنند، تنها درختان تایلندی به جا مانده از گذشته، اما چشمان رهگذران منتظر درک رازی نهفته در آن هستند. سینه آنها

این درختان صبور و مقاوم که اکنون منزوی شده اند و هیچکس از داستان آنها خبر ندارد، روزگاری در فرهنگ عامه شمیرانی جایگاه ویژه ای داشت.

حرفشان «تِک» یا به زبان محلی «تِک» بود و به هر کجا که نگاه می کردی، یکی از آنها دل به سرزمین سخت و بی آب باز کرده بود. شهبازی می گوید: «درخت درختی است ماندگار، داغداگان یا به قول شمیری ها تک یا تک. آنقدر سرما و کم آبی را تحمل می کند که مناطق صخره ای و کوهستانی بهترین مکان برای رشد آن است.

  هواشناسی ایران امروز 14/08/2300

این بدان معناست که آبادی‌ها، تپه‌ها و زمین‌های صخره‌ای دامنه‌ی کوه‌های شمیران که امروزه به محله‌های شمالی شهر تبدیل شده‌اند، مملو از این درخت خاص بوده که در فرهنگ عامه شمیران جایگاه ویژه‌ای داشته است.»

سفر به ایران باستان با ریشه های غم انگیز

راز درخت داغداغان و جایگاه ویژه آن در فرهنگ عامه شمیران را باید در ریشه های این درخت جست و جو کرد. ریشه های اسرارآمیزی که گویا در بطن تاریخ شمیران رخنه کرده و برگی از این تاریخ کهن را برای امروز مردم شمیران حفظ کرده است.

رمزگشایی این راز مستلزم سفری چند صد ساله است. سفری به دل تاریخ ایران باستان و آداب و رسوم کهن رایج در فرهنگ عامه مردم ایران. در زمانی که خبری از توسعه گسترده و کشاورزی گسترده در اراضی شمیران نبود، درختان داغداگان به کمک کشاورزان آمدند. ریشه های جادویی این درختان به دل زمین های صخره ای می زند تا اولین قدم ها برای کشاورزی و توسعه در زمین های صخره ای برداشته شود.

شهبازی می گوید: «درخت داغداگان در ایران باستان جایگاه ویژه ای داشته است. ریشه های قوی آن ده ها متر در دل زمین های صخره ای نفوذ کرده است تا زمین های سخت و صخره ای را برای شخم زدن و کشاورزی آماده کند.

اولین کشاورزان شمیرانی نیز از این ملک اسرارآمیز استفاده کردند و این درختان را در مزارع صخره ای کاشتند و کشاورزی و رونق را به ارمغان آوردند. با توجه به اهمیت کشاورزی در آن زمان، جای تعجب نیست که درختی با این ویژگی های حیات بخش، به درختی ارزشمند و قابل احترام تبدیل شود.»

  فال حافظ 30 فروردین 1401

میوه درخت

میوه درخت “بالا”

تنها درخت زرگنده را به یاد بیاور

اگرچه در روزگار اداره برج ها و آپارتمان ها جایی برای این درختان اسرارآمیز و شگفتی های آنها برای کشاورزان باقی نمانده است، اما خاطره تاریخی شمیرانی سرشار از آداب و رسوم خاص و احترام خاص به این درخت اسرارآمیز است. تنها درخت طلایی با بوم‌های رنگی بر شاخه‌هایش آخرین بازمانده بازمانده از این درختان مقدس بود که در میان شمیران از احترام خاصی برخوردار بودند. اما اثری از درخت زرگنده باقی نمانده و به جای آن آپارتمان و برج روییده است.

شهبازی که دوران کودکی خود را در منطقه زرگنده گذرانده و شاهد احترام خاص سالمندان به درخت بوده است، گفت: تنها درخت زرگنده شرایط خاصی داشت. در دهه‌های 1930 و 1940، درست در آن سوی کوچه قنات، یک درخت کهنسال روی تپه‌ای نسبتاً شیب‌دار رشد کرد. درختی بزرگ به قطر بیش از 3 متر و شاخه هایش همیشه پر از پارچه های رنگی بود. وزش باد روی شاخه ها، ارتعاش پارچه های رنگی منظره را چنان زیبا کرده بود که تماشای آن لذت بخش بود. این درخت چنان مورد احترام بود که وقتی زنان نذر می کردند و می خواستند برای رفع حاجات خود راز و نیاز خود را در پیشگاه خدای خود نگه دارند، تکه ای از پارچه رنگین را به شاخه درخت می بستند».

درخت زندگی روی فرش ترکمن

احترام به درخت عزا در بین ترکمن ها نیز محسوس است. نقوش فرش ترکمن مملو از تصویر این درخت است که در بین مردم این خطه از ایران نیز جایگاه ویژه ای داشت. شهبازی می گوید: ترکمن درخت را داغداغان می گویند درخت را توقوک.

  آمار مرگ تاج، امروز 1401 1401

این درخت برای ترکمن ها نیز جایگاه ویژه ای دارد. تا آنجا که از این درخت برای جلوگیری از زخم چشم و دفع بلاهای گردن کودکان چوبی آویزان می کنند و در نقشه فرش از این درخت که نوعی درخت زندگی است استفاده می کنند.

فرش ترکمن

نمونه ای از نقش درخت داغداغان یا درخت «توقوک» در قالی های ترکمن

منبع: همشهری آنلاین

دیدگاهتان را بنویسید